Wat wordt mogelijk gemaakt?
Plannen maken voor een onzekere toekomst heeft weinig zin. Kritieke Onzekerheden doet iets anders: je bouwt strategieën voor een reeks plausibele toekomsten tegelijk. Groepen testen zo snel of hun huidige aanpak standhoudtonder verschillende omstandigheden. Je bouwt geen rigide plan, maar veerkracht. Je leert meerdere toekomsten te zien, doelstellingen op een hoger niveau te formuleren en flexibel te handelen. LS-principe #7 in de praktijk: Geloof voor je het ziet.
Structurele Elementen — Min Specs
-
Uitnodiging structureren
"Laten we vier plausibele toekomstscenario's ontwikkelen en strategieën bedenken waarmee we in elk scenario succesvol kunnen zijn. Daarna bekijken we hoe we onze huidige strategieën veerkrachtiger kunnen maken. De toekomst is onzeker, maar we kunnen ons voorbereiden."
-
Hoe de ruimte is gerangschikt en welke materialen nodig zijn
Een vrije muur om een Kritieke Onzekerheden-sjabloon op te tekenen. Vier groepen stoelen rond kleine tafels (breakouts van vier). Post-its, flip-overs of groot papier voor elke groep.
-
Hoe participatie wordt verdeeld
Rollen: host en deelnemers. Minimumgroepsgrootte: acht personen. Iedereen die verantwoordelijk is voor strategie en uitvoering neemt deel. Iedereen heeft evenveel kans om bij te dragen.
-
Hoe groepen zijn samengesteld
Ideaal: vier groepen van vier tot vijf. Met minder dan twaalf deelnemers: twee kleine groepen, elk toegewezen aan twee tot vier kwadranten. Met meer dan twintig: meerdere groepen per kwadrant. Plan dan extra tijd om het werk te delen.
-
Volgorde van stappen en tijdsindeling
- Intro: Deel de structuring invitation met de groep. (1 min.)
- Onzekerheden benoemen: Deelnemers noteren onzekerheden: factoren in hun omgeving die ze niet kunnen voorspellen of controleren. (5 min.)
- Kritieke onzekerheden identificeren: Deelnemers vormen koppels (breakouts) en bepalen welke factoren hun werking het meest bedreigen, zeker op vijf tot tien jaar. (10 min.)
- De twee meest kritieke factoren kiezen: Iedereen komt terug in plenaire vergadering. De groep selecteert de twee meest kritieke en onzekere factoren (X en Y) op basis van ervaring. Bij grotere groepen: gebruik een poll of dot voting. (5 min.)
- Assen benoemen: Teken op groot papier een raster met twee assen. Benoem de uiteinden met verbeelding: hoge tot lage waarden van elke kritiek onzekere factor. (5 min.)
- Kwadranten uitwerken: Deelnemers splitsen op in kleine groepen (breakouts), elk toegewezen aan één kwadrant. Elke groep schrijft een creatief scenario van twee tot drie zinnen en noteert dat op Post-its of een gedeeld sjabloon. (10 min.)
- Scenario's delen: Iedereen komt terug in plenaire vergadering. Elke kleine groep deelt hun titel en scenario. (8 min.)
- Strategieën per scenario: Deelnemers gaan terug naar hun groepen (zelfde breakouts) en bedenken drie strategieën om succesvol te zijn in hun scenario. Die worden toegevoegd op Post-its of een gedeeld sjabloon. (10 min.)
- Strategieën delen: Iedereen komt terug in plenaire vergadering. Elke groep deelt hun strategieën kort. (6 min.)
- Strategieën sorteren: De hele groep bepaalt welke strategieën in meerdere kwadranten werken ('robuust') en welke enkel in één kwadrant maar je voorbereidden op grote verstoringen ('hedging'). (10 min.)
- Debrief in kleine groepen: Deelnemers vormen nieuwe groepen van drie tot zes (breakouts) voor een debrief met W3: hoe vergelijkt hun huidige strategie met wat ze net bedachten? (10 min.)
- Samen afsluiten: Iedereen komt terug in plenaire vergadering. Een paar deelnemers delen een eerste stap of 'Wat Nu'-actie die iedereen moet horen. (10 min.)
Tips & Valkuilen
- Haal bij het brainstormen over onzekerheden herinneringen op aan voorspellingen die de groep hebben verrast.
- Daag wensdenken en verdraaiingen van het verleden actief uit.
- Geef kwadranten creatieve namen — dat maakt de scenario's tastbaarder.
- Titels van liedjes of boeken werken uitstekend als kwadrantnamen.
- Overweeg een pauze halverwege om cognitieve overbelasting te voorkomen.
Riffs & Variaties
- Gebruik 1-2-4-Iedereen in korte cycli voor elke stap.
- Bereid de twee kritieke onzekerheden vooraf voor en sla de eerste drie stappen over — dat bespaart vijftien tot twintig minuten.
- Je kunt de activiteit ook gebruiken om scenario's creatief tot leven te brengen.
- Gebruik generatieve AI om scenario's en strategieën te bedenken voor vooraf bepaalde kritieke onzekerheden.
Praktische Toepassingen
- Verkennen welke functies in een nieuw product of dienst moeten zitten.
- Universitaire onderzoekers helpen om scenario's uit te werken voor beleidsmakers.
- Directieteams helpen bij het uitbouwen van een twintigjarige strategische visie.
Online & hybride uitvoering
Werkt online met minimale aanpassingen. Digitale polling en dot voting zijn online vaak makkelijker dan fysiek. Gebruik vooraf gemaakte sjablonen — het visuele gedeelte zelf opbouwen kost anders te veel tijd.
Combineer met andere werkvormen
Geen gerelateerde werkvormen opgegeven.
Bronnen & Licentie
Liberating Structure developed by Henri Lipmanowicz and Keith McCandless. Dig deeper by exploring the scenario planning work developed by the Global Business Network: https://en.wikipedia.org/wiki/Global_Business_Network
Gebaseerd op het werk van Keith McCandless en Nancy White, The Liberating Structures Fieldbook (2026), CC BY-SA 4.0.
