Wat wordt mogelijk gemaakt?
Groepen botsen op schijnbare tegenstellingen: efficiënt én flexibel, globaal én lokaal, sturen én loslaten. Wicked Vragen maken die spanningen bespreekbaar. Deelnemers formuleren vragen in de vorm: "Hoe kan het dat we tegelijk X én Y doen?" Daarmee doorbreek je het of-of-denken. De groep ontdekt dat die twee uitersten elkaar versterken in plaats van uitsluiten. Bijzonder nuttig tijdens transities, wanneer er spanning zit tussen wat gezegd wordt en wat er echt gedaan wordt. Wicked Vragen versterken LS-principe nr. 7: nadruk op mogelijkheden, geloven voor je ziet.
Structurele Elementen — Min Specs
-
Uitnodiging structureren
"Welke tegenstrijdige, maar elkaar versterkende strategieën moeten we tegelijkertijd volgen om succesvol te zijn?"
-
Hoe de ruimte is gerangschikt en welke materialen nodig zijn
Groepjes van 4 tot 6 stoelen [breakouts van 4 tot 6], met of zonder kleine tafels. Papier voor elke deelnemer. Voorbeelden van Wicked Vragen en een zinssjabloon om te tonen.
-
Hoe participatie wordt verdeeld
Rollen: begeleider [tech host] en deelnemers. Minimale groepsgrootte: twee personen. Iedereen is uitgenodigd en heeft een gelijke kans om bij te dragen.
-
Hoe groepen zijn samengesteld
Alleen; groepen van 4 tot 6; hele groep
-
Volgorde van stappen en tijdsindeling
- Intro: Deel de structuring invitation en benoem de gedeelde uitdaging. (1 min.)
- Individuele reflectie: Elke deelnemer noteert dingen of krachten die waar zijn over de uitdaging — zowel problemen als kansen. (3 min.)
- Zoek spanningen: Deelnemers cirkelen twee waarheden in die schijnbaar tegenover elkaar staan of in creatieve spanning zijn. (2 min.)
- Uitleg volgende stap: Leg het formaat van een Wicked Vraag uit: "Hoe kan het dat we _____ zijn terwijl we tegelijkertijd _____?" Toon voorbeelden en het zinssjabloon. (2 min.)
- Wicked Vragen formuleren: Deelnemers gebruiken het sjabloon om een zin te schrijven op basis van hun ingecirlede waarheden. (3 min.)
- Groepen vormen en aanscherpen: Deelnemers vormen groepen van 4 tot 6 [breakouts] om elkaar te helpen de vragen nog wickeder te maken. Je weet dat je een echte Wicked Vraag hebt als de reactie "argh!" is. (10 min.)
- Plenair delen: Iedereen keert terug naar de grote groep. Een paar deelnemers delen hun meest energieke vraag. Noteer de vragen waar iedereen ze kan zien. [Laat elke deelnemer één Wicked Vraag in de chat delen.] (3 min.)
- Groepsreflectie: De groep beslist welke vragen het meeste potentieel hebben om het werk vooruit te helpen als ze creatief benaderd worden. Laat iedereen stemmen voor de top drie met applaus of "argh"-kreten. [Stem via likes, duim-omhoog/omlaag-reacties of een poll.] (2 min.)
Tips & Valkuilen
- Als de groep geen gedeelde uitdaging heeft, nodig deelnemers dan uit om te focussen op persoonlijke uitdagingen.
- Wicked Vragen werken het best als één woord elke tegengestelde waarheid vertegenwoordigt.
- Speel met woorden die verschillende connotaties hebben tot je een "argh!"-reactie krijgt.
- Vermijd vragen die schuld leggen of klagen.
- Zorg dat beide kanten van de paradox positief klinken — geen aanklacht, wel een spanning.
- Vraag naar praktijkervaring: "Wanneer heb je deze twee dingen tegelijk gezien?"
- Verwacht geen snelle antwoorden — het is een iteratief proces.
Riffs & Variaties
- Vraag naar praktijkervaring: "Wanneer heb je deze twee dingen tegelijk als waar ervaren?"
- Combineer met Improv Prototyping om van paradox naar actie te gaan.
- Gebruik Ecocycle Planning om de spanning in een bredere systeemcontext te plaatsen.
- Sluit af met 1-2-4-Iedereen of 15% Oplossingen voor concrete volgende stappen.
- Gebruik 25/10 Crowdsourcing om de krachtigste vragen collectief te prioriteren.
Praktische Toepassingen
- Voor ouders: "Hoe voed ik kinderen op die én loyaal én onafhankelijk zijn?"
- Voor leiders: "Hoe geef ik én sturing én ruimte aan mijn team?"
- Voor organisaties: "Hoe zijn we én wereldwijd één én lokaal aangepast?"
- Voor afdelingen: "Hoe zijn we én efficiënt én flexibel?"
- Bij transities: "Hoe omarmen we de nieuwe aanpak terwijl we het goede van de oude bewaren?"
- Voor jezelf: "Hoe ben ik én toegewijd aan mijn werk én volledig aanwezig voor mijn gezin?"
Online & hybride uitvoering
Het grote voordeel van Wicked Vragen online is dat je inzichten makkelijk digitaal vastlegt via de chat of een gedeeld whiteboard. Dat versnelt het proces. Gebruik breakout-rooms voor de aanscherpingsfase in kleine groepen. Plenaire stemming kan via chat-reacties, likes of een poll.
Combineer met andere werkvormen
Geen gerelateerde werkvormen opgegeven.
Bronnen & Licentie
Liberating Structure developed by Henri Lipmanowicz and Keith McCandless. Inspired by professors Brenda Zimmerman (Edgeware) and Scott Kelso (The Complementary Nature).
Gebaseerd op het werk van Keith McCandless en Nancy White, The Liberating Structures Fieldbook (2026), CC BY-SA 4.0.
